Racyja

Сёння спаўняецца 66-ая гадавіна з дня, калі гарэлі вёскі Шпакі, Зані і Канцавізна на Беласточчыне. Загад спаліць вёскі аддаў камандзір атрада польскага ўзброенага падполля Рамуальд Райс "Буры".

Увечары 2 лютага 1946 года жаўнеры "Бурага" ўвайшлі ў вёску Шпакі. Тут ад рук жаўнераў падполля загінула 7 чалавек, у той час ужо гарэла вёска Зані,як гаворыць ураджэнец вёскі Юзэф Антанюк:

- Дом, хлеў спалілі, матку забілі, агулам было забіта 24 асобы, 2/3 усіх будынкаў спалена. Засталося некалькі будынкаў, і тое толькі таму, што яны былі паблізу каталіцкіх забудоваў. У двух дамах жылі каталікі, былі б праваслаўнымі, дык усё б спалілі.

Рамуальд Райс “Буры” ў кастрычніку 1949 года быў прысуджаны да смяротнага пакарання. Сярод злачынстваў, якія былі пастаўлены яму ў віну, было і спаленне беларускіх вёсак Зані, Шпакі, Канцавізны, Вулькі Выганоўскай, Заляшанаў і забойства больш 30 фурманаў, закатаваных каля Старых Пухалаў. Жыхары спаленых вёсак да сённяшняга дня помятаюць “Бурага”.

- А “Бурага” як сёння памятаю. На вуліцы з сабой людзей забраў. Не вярнуліся. Адсюль фурманаў забраў, таксама не вярнуліся. Беларусаў дык дакладна не любіў, таму і хаты паліў, хацеў знішчыць. Адна хата засталася, дык ад яе яшчэ частку зруба бацька ўратаваў.

У верасні 1995 года прысуд Рамуальду Райсу "Бураму" быў скасаваны пастановай Варшаўскага вайсковага суда. У прысудзе чытаем, што ўсе дзеянні Рамуальда Райса "Бурага" былі накіраваны на дасягненне вышэйшай мэты, якой была самастойнасць Польшчы. Падчас крывагага рэйду Рамуальда Райса "Бурага" з 29 студзеня па 2 лютага 1946 года загінула каля сотні мірных жыхароў беларускіх вёсак на Беласточчыне. Інстытут нацыянальнай памяці ў 2005 годзе ў заключнай частцы рапарта ў справе падзеяў 1946 года піша: "не аспрэчваючы змагання за самастойнасць Польшчы, трэба прызнаць, што забойства фурманаў і спаленне вёсак маюць прызнакі генацыду, і нельга гэтага разглядаць як змананне за незалежнасць Польшчы".

Валянціна Лаеўская, Радыё Рацыя.